Muziek en activisme bespreekbaar maken op ESNS

‘Happy New Year, de wereld staat nog steeds in de fik.’ Vrij naar Froukje was dit de eerste zin van onze programmatekst over muziek en activisme op Eurosonic Noorderslag (ESNS, hét muziekfestival en conferentie voor de muzieksector). Dit project komt voort uit onze eigen verbazing: waarom spreken artiesten zich niet vaker uit? We willen dat mensen voor én achter de schermen het podium kunnen gebruiken om zich uit te spreken. Of juist het podium te geven aan mensen die zich uitspreken. Met deze gesprekken op ESNS hopen we hier een bijdrage aan te leveren.

ESNS is de plek waar wordt bepaald wie de stemmen van morgen zijn. Met dit soort programma’s laat het festival zien waar ze ruimte aan wil geven. Directeur Anna van Nunen zelf opende dan ook met een oproep aan de muziekindustrie: ben dienstbaar aan de artiesten die zich uitspreken, want zij krijgen de shit over zich heen.

Gesprek 1 - Verhef je stem (op je eigen manier)
Over je uitspreken, de verschillende manieren waarop dat kan en welke overwegingen daarbij horen als artiest, spraken moderatoren Aafke Romeijn en onze eigen Maxence Vrede met Froukje en Sophie Straat. Het gesprek werd geïntroduceerd door klimaatfilosoof en activist Chris Julien, die de zaal meenam in het overtuigen van mensen. De belangrijkste lessen?Uitspreken betekent dat je buiten de groep komt te staan en dat is voor iedereen spannend, overtuig mensen op basis van hun eigen drijfveren en waarden, besef dat iedereen zijn eigen proces doorgaat; niet iedereen hoeft op dit moment even activistisch te zijn.

Er ontstond een open en eerlijk gesprek. Sophie en Froukje deelden hun twijfels, maar ook hun verschillen. Waar Sophie Straat activisme verwerkt in haar muziek en zich altijd en overal laat horen (‘Als je nu niks doet, wanneer dan wel?’), kiest Froukje ervoor om zich op meer gecureerde momenten uit te spreken (check haar samenwerking met Milieudefensie op Lowlands).

Waar iedereen het over eens is, is dat het altijd gevolgen heeft als jij je uitspreekt. Sophie Straat stelt dat de industrie draait om streams, dat is waar bookers en pluggers zich op richten. En blijkbaar is er in die zoektocht geen ruimte voor activistische muziek. Froukje ziet ook dat activistische muziek een minder groot publiek bereikt, al is het maar omdat het minder wordt gedraaid op de radio. Het heeft dus echt gevolgen voor een carrière, Froukje noemt de dilemma’s die dit met zich meebrengt: 'Muziek is ook een product dat je moet verkopen. En als mijn product minder goed verkoopt, heeft dat ook gevolgen voor het team waar ik verantwoordelijk voor ben.'

Gesprek 2 – De gevolgen van je (niet) spreken
Uitspreken levert voor- en tegenstanders op. Onterechte kritiek en terechte lof. Of andersom. We spraken met (ongewilde) ervaringsdeskundigen van die gevolgen: Geert van Itallie (directeur Paradiso en een van de hoofdpersonen in de Bob Vylan-discussie), Piet Slegt (artiestenbegeleider Ambassadeurs van de Vrijheid en die zich daarmee in het middelpunt van de 4-5 mei discussie bevindt), Lakshmi (zangeres die geen kans onbenut laat om haar podium te gebruiken om de wereld te verbeteren) en Akwasi (die zich onvermoeid blijft verzetten tegen onrecht, als artiest, als maker en als directeur van Omroep Zwart).

De Friese punkartieste Maha Eljak met Soedanese roots opende dit gesprek met een Arabisch-Engelse voordracht. En gaf daarna in niet mis te verstane woorden aan dat ze zich niet kan permitteren om zich niet uit te spreken: ‘Het gaat namelijk altijd over mij, mijn uiterlijk, religie of afkomst.’

Akwasi en Lakshmi onderstreepten dit punt vanuit hun eigen ervaring. Lakshmi deelde een anekdote over de reacties op haar optreden bij talkshow Renze. Ze zat samen met Sieger Sloot (een man) namens XR aan tafel. Beide vertelden hetzelfde verhaal. De tientallen haatreacties in haar DM gingen alle kanten op: ‘Je moet je bek houden’, ‘je moet geneukt worden’. Sieger Sloot ontving één ‘haatreactie’: ‘Jij bent echt kaal’.

Akwasi geeft met Omroep Zwart een podium aan verhalen die niet gehoord worden maar dat wel moeten. Hij stelt dat mensen met een privilege dat moeten inzetten om zich uit te spreken. En dit geldt volgens hem dus ook zeker voor de organisaties die een podium of platform kunnen geven.

In het gesprek dat volgde, werd duidelijk dat iedere persoon, iedere organisatie hier een rol in kan pakken. Dat dit gevolgen kan hebben, bleek uit het verhaal van Geert van Itallie. De optredens van Kneecap en Bob Vylan in Paradiso zorgden niet alleen voor blije mensen in de zaal, maar ook voor bedreigingen, aangiftes en zelfs Kamermoties. De JA21-motie, gesteund door PVV, BBB, SGP, ChristenUnie en VVD, stelt dat in subsidievoorwaarden voor poppodia wordt opgenomen dat antisemitisme op het podium niet wordt getolereerd. Volgens Geert een bewuste aanval vanuit politiek rechts op de artistieke vrijheid. Niemand in de zaal was het met hem oneens. Des te meer reden om als één sector voor deze artistieke vrijheid te gaan staan. Hopelijk sluiten veel organisaties zich aan bij deze oproep vanuit Paradiso.

NGO’s op het festival
De muzieksector heeft de kans om het podium te geven aan artiesten die zich uitspreken. Hoe mooi als die artiesten het niet alleen bij woorden laten, maar zich ook nog eens verbinden aan een campagne, boodschap of goed doel. Daarom maakten wij ruimte op ESNS voor 6 NGO’s, zodat zij met concrete vragen in contact konden komen met artiesten, poppodia, festivals, bookers en managers. Waar hopelijk mooie samenwerkingen uit voortkomen.

We waren heel blij met de aanwezigheid van Greenpeace, Plant een Olijfboom, Oxfam Novib, WarChild, Amnesty International en Extinction Rebellion.

Doe iets
Je uitspreken kan op allerlei manieren. Groots, op een podium. Maar ook klein: steun een goed doel, deel een story, hang een vlag op, geef je eigen platform aan mensen die de norm verschuiven. Dat kunnen we allemaal. Het gaat vandaag misschien nog niet over jou. Morgen kan dat anders zijn.

Dit gesprek is nog lang niet klaar. We komen graag terug naar Groningen. Maar ook de rest van het jaar gebruiken we onze podia om de norm te verschuiven.

De wereld knettert, en dat hoor je terug in de muzieksector. Je uitspreken heeft consequenties, maar niets doen is ook een keuze. Vanuit onze eigen verbazing en overtuiging was het bijzonder om dit gesprek op ESNS te organiseren. Kan niet wachten op volgend jaar!
Willeke Asselbergs